Kelime Türkçe midir?
Bir gün ofiste, bir kelime üzerine uzun bir sohbetin ortasında buldum kendimi. Çalışırken zihnim bir yandan da başka yerlere kayıyor, bildiğiniz gibi; bazı günler işler öyle yoğun oluyor ki, bazen kafada başka bir dünya kurmak en iyi kaçış yolu. O gün de bir arkadaşım “Bu kelime Türkçe mi?” diye sordu ve bir anda aklımda pek çok düşünce patladı. “Kelime” kelimesi Türkçe mi? Bunu sorgulamak ne kadar mantıklı? Neden bu kadar karmaşık bir soru? Hadi birlikte bakalım, bakalım kelimenin gerçek kökenine inmek, anlamını anlamak, kelimeyi doğru kullanmak gerçekten bu kadar basit miymiş?
Kelime: Türkçe mi, Yabancı mı?
Kelimenin kökeni, dilin evrimiyle sıkı sıkıya bağlıdır. Türkçe dediğimiz dil, yıllar içinde farklı kültürlerin etkisiyle zenginleşmiş bir dil. Kelime, kelimeyi doğuran bir süreç. Mesela, “telefon” kelimesini ele alalım. Telefon, bizim dilimizde sıklıkla kullandığımız bir kelime, ama ne yazık ki, bu kelime Türkçe değil. Latince kökenli. Hadi bakalım, peki ya “internet”? O da yabancı kökenli. Ama ikisi de günlük hayatımızda o kadar yerleşmiş ki, artık onlara yabancı dil olarak bakmıyoruz.
İçimdeki insan şöyle diyor: “Ama bu kelimeler zamanla Türkçeleşti, değil mi? Bu durumda o kelimeler artık bizim değil mi?” Tam da bu noktada içimdeki dilbilimci devreye giriyor: “Hayır, bir kelimenin dilimize girmesi, onun o dilin özüdür demek değildir. O kelime hala yabancı bir kökene sahiptir. Ama evet, kullanım oranı ve dildeki yerleşikliği arttıkça, kelimenin bizim dilimizde kabul edilmesi doğaldır.” Anladım, demek ki dilde bir kelimenin yerleşmesi, onu “Türkçe” yapmaz, sadece onu daha çok benimsememize neden olur.
Kelimenin Zamanla Evrimi
Peki, “kelime Türkçe midir?” sorusu sadece dilbilimsel bir mesele mi? Kesinlikle değil. Kelimenin zamandaki evrimi de çok önemli. 100 yıl önce kullandığımız bazı kelimeler bugün dilimizde kullanılmıyor ya da farklı anlamlar kazanmış durumda. Mesela “sanatkar” kelimesi. Eskiden çok yaygın bir şekilde kullanılırken, zamanla “sanatçı”ya evrildi. Şimdi bu kelimelere bakarken, belki de bu kelimeler zaman içinde Türkçeleşmiş diyebiliriz, çünkü her iki kelime de artık çok yaygın.
Bir düşünün, dilimize giren her kelime zamanla Türkçeleşiyor. Peki, bizim yerleşik kelimelere bakışımızda bir değişim oluyor mu? Eskiden “handikap” diyoruz, şimdi “engel” demeyi tercih ediyoruz. Zamanla, kelimenin Türkçeleşmesi doğal bir süreç, değil mi?
Türkçeleşmenin Gerçek Boyutu
Bazı kelimeler de var ki, Türkçeleşmiş olmalarına rağmen, bir çeşit nostalji yaratıyorlar. Bu, aslında kültürel bir mesele. Bir kelime bir dilde ne kadar uzun süre var olursa, ona duyduğumuz aidiyet de bir o kadar güçlü olur. Mesela “şampiyon” kelimesi. Fransızcadan gelmiş ama biz buna o kadar alışmışız ki, artık “Türkçe” bir kelime gibi hissediyoruz. Aslında, dilbilimsel açıdan bakıldığında, bu kelimenin bir yabancı kökeni olduğu aşikar. Ama kültürel bağlamda bu kelime, artık dilimize yerleşmiş ve bizim olmuş.
Günümüz Türkçesi ve Yabancı Kelimeler
Bugün, teknoloji ve globalleşme sayesinde, dilimize her gün yeni kelimeler katılıyor. Özellikle İngilizce kökenli kelimeler, Türkçede hızla yer buluyor. Bunu düşündükçe, içimdeki mühendis tarafım bir soru soruyor: “Bu, Türkçenin zenginleşmesi mi, yoksa bozulması mı?” Burada bence önemli olan, bu kelimeleri ne kadar doğru kullanabildiğimiz. Çünkü kelimeler sadece anlam taşımakla kalmaz, bir kültürün yansımasıdır.
Gündelik hayatımda en çok kullandığım kelimeler arasında “baba”, “otur”, “hayat” gibi kelimeler yer alıyor. Ama yanlarına “focus” gibi bir kelime eklediğinizde, dilde bir değişiklik oluyor. Bu kelimeler dilimize entegre olurken, onları Türkçeleştiriyoruz aslında. Ama “focus” hala bir yabancı kelime olarak kalıyor, değil mi?
Kelimenin Geleceği: Ne Olacak?
Peki, gelecek ne gösterecek? Dilimizdeki kelimeler daha da yabancılaşacak mı? İçimdeki insan tarafım yine devreye giriyor ve diyor ki: “Bence kelimelerin geçmişteki gibi ‘yabancı’ ya da ‘Türkçe’ olması artık çok önemli değil. Önemli olan, dilin ve kelimelerin yaşamımızda ne kadar anlam taşıdığı.” Belki de, dilin globalleşmesiyle birlikte, kelimeler giderek daha birbirine yakın hale gelecek. Türkçe dediğimizde, geçmişin dertleri yerine, kelimelerin bizleri nasıl ifade ettiğine bakacağız.
Sonuçta, Türkçe mi, değil mi sorusu biraz da kişisel bir mesele. Dil, kullanımda gelişiyor ve değişiyor. “Kelime Türkçe midir?” sorusunun kesin bir cevabı yok. Belki de cevap, kullandığımız kelimelerde değil, onları nasıl duyduğumuzda saklıdır. Yani, biz onları Türkçe olarak kabul ettiğimiz sürece, onlar da Türkçe olur. Ne dersiniz?